DİKİŞ PAYI

“Kendi gömülü geçmişine yaklaşmak isteyen
kişi kazı yapan biri gibi davranmalıdır.”
Walter Benjamin

Dikiş payı, iki kumaş parçasının birbirine dikilebilmesi için kenarlarda bırakılan alandır. Kumaşın görünen yüzünün gerisinde kalır; parçaların birbirine tutunmasını ve bir bütün oluşturmasını sağlar. Furkan Efe’nin “Dikiş Payı” başlıklı sergisi, bu teknik ifadeden hareketle geçmiş ile şimdinin, hatırlanan ile unutulanın ve farklı kuşakların birbirine tutunma biçimlerini araştırır. Belleğimiz, yaşananları eksiksiz bir kayıt hâlinde korumaz; bazı ayrıntılar öne çıkarken bazıları silikleşir, görüntüler zamanla birbirine karışır ve yeni biçimler kazanır. Bu nedenle bir anı, her hatırlamada bugünkü hâlimizle yeniden karşılaşır. Furkan Efe’nin de çalışmalarında zihinde kalan anıların izleri, çocuksu bir çizim diliyle tuval ve kumaş yüzeylerine aktarılır. Michel Serres zaman kavramını ütülenerek düzleştirilmiş bir mendil üzerinden düşünür. Düz bir yüzeye yayılan mendilin üzerindeki noktalar, belirli ve ölçülebilir uzaklıklara sahiptir. Mendil katlanıp buruşturularak cebe koyulduğunda uzak iki nokta birdenbire birbirine yaklaşır, hatta üst üste gelir. Serres’in bu benzetmesinde zaman, doğrusal bir ilerleyişten çok yakınlaşmalar, kopmalar, kıvrımlar ve beklenmedik karşılaşmalar üreten hareketli bir yüzeydir. Geçmiş, şimdi ve gelecek, mendilin katları arasında birbirine dokunabilir. Ona göre yaşadığımız zaman da düzleştirilmiş hâlinden çok katlanmış, buruşmuş ve kimi yerlerinden yırtılmış bir mendile benzer.

Furkan Efe’nin sergide yer alan işlenmiş mendilleri, Serres’in düşüncesindeki zaman yüzeyinin somut bir karşılığına dönüşür. Dedesinden kalan mendiller geçmişten bugüne ulaşırken, anneannesinin dikişleriyle yeniden biçimlenir ve sanatçının belleğinden seçtiği imgeleri taşır. Dedenin kullandığı, anneannenin özenle diktiği ve torunun anılarından yola çıkarak imgeyle dönüştürdüğü aynı kumaş üzerinde üç farklı el, üç ayrı zaman ve üç kuşak buluşur. Kumaşın kıvrımları, dikişleri, lekeleri ve yıpranmış bölgeleri, aile belleğinde birbirine yaklaşan ya da birbirinden uzaklaşan anların izlerini barındırır. Sanatçının tuval üzeri yağlı boya resimlerinde görülen katmanlı yapı da benzer bir zamansallık içinde gelişir. Litografi deneyiminin etkisiyle yüzeye eklenen, üst üste bindirilen, silinen ve yeniden görünür kılınan imgeler, belleğin parçalı hareketini takip eder. Resimlerde yer alan alttaki katmanlar bütünüyle kaybolmaz, sonraki görüntünün içinde başka bir yoğunlukta varlığını sürdürür. Bazı imgeler birbirine yaklaşırken bazıları kopar, bazıları da yeni katmanların altında belirsizleşir. Böylece sergide yer alan yağlı boya ve kumaş yüzeyleri aynı düşüncede kesişir: Her ikisi de farklı zamanların biriktiği, katlandığı ve yeniden karşılaştığı birer bellek alanına dönüşür.

Serres, M. ve Latour, B. (1995). Conversations on science, culture, and time (R. Lapidus, Çev.). University of Michigan Press.